Theo Luật Doanh nghiệp 2020, cuộc họp hội đồng thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn lần thứ nhất cần thành viên dự họp sở hữu từ 65% vốn điều lệ; nghị quyết thông thường được thông qua khi thành viên dự họp sở hữu từ 65% tổng vốn góp của những người dự họp tán thành, còn các việc lớn như sửa điều lệ, tổ chức lại, giải thể, bán tài sản từ 50% tổng giá trị tài sản cần từ 75%. Điều lệ có thể quy định khác ở một số điểm, nên luôn đọc điều lệ cụ thể.
Hai chi tiết quyết định sức mạnh của một phần vốn thiểu số, và hay bị bỏ qua: mẫu số khi họp là vốn của người dự họp, không phải toàn bộ vốn điều lệ; và khi cuộc họp lần thứ nhất không đủ người, luật cho họp lần hai, lần ba với điều kiện thấp dần. Bài này đi qua từng ngưỡng, tính thử với cấu trúc đề xuất 51/49, và chỉ ra lúc nào quyền chặn của thiểu số tự biến mất.
Ba lần triệu tập và điều kiện tiến hành họp
Điều 58 Luật Doanh nghiệp 2020 đặt điều kiện tiến hành họp theo tỷ lệ vốn điều lệ được đại diện. Điều lệ được quy định tỷ lệ cụ thể cho lần thứ nhất.
| Lần họp | Điều kiện tiến hành theo luật | Thời hạn triệu tập lại |
|---|---|---|
| Lần thứ nhất | Thành viên dự họp sở hữu từ 65% vốn điều lệ trở lên | Theo thông báo mời họp |
| Lần thứ hai | Thành viên dự họp sở hữu từ 50% vốn điều lệ trở lên | Trong 15 ngày kể từ ngày dự định họp lần thứ nhất |
| Lần thứ ba | Không phụ thuộc số thành viên dự họp và số vốn được đại diện | Trong 10 ngày kể từ ngày dự định họp lần thứ hai |
Với cấu trúc 51/49 và không có quy định khác trong điều lệ: bên 51% không tự mở được cuộc họp lần thứ nhất, nhưng tự mở được cuộc họp lần thứ hai. Bên 49% không tự mở được lần thứ nhất hay lần thứ hai, nhưng ở lần thứ ba thì ai có mặt cũng họp được. Hệ quả là quyền "không đến" của mỗi bên chỉ trì hoãn được vài tuần.
Ngưỡng thông qua: mẫu số là vốn của người dự họp
Điều 59 quy định nghị quyết được thông qua tại cuộc họp khi được các thành viên dự họp sở hữu từ 65% tổng số vốn góp của tất cả thành viên dự họp trở lên tán thành. Riêng nhóm việc gồm bán tài sản có giá trị từ 50% tổng giá trị tài sản ghi trong báo cáo tài chính gần nhất trở lên (hoặc tỷ lệ, giá trị nhỏ hơn do điều lệ quy định), sửa đổi bổ sung điều lệ, tổ chức lại và giải thể công ty thì cần từ 75%.
Chữ "dự họp" thay đổi tất cả. Nếu bên 51% và bên 49% đều có mặt, bên 51% chỉ có 51% phiếu của cuộc họp, chưa tới 65%, nên không thông qua được gì một mình. Nếu bên 49% vắng mặt ở cuộc họp lần thứ hai, bên 51% là toàn bộ vốn dự họp, tức 100% phiếu, và thông qua được mọi nghị quyết kể cả loại cần 75%, miễn cuộc họp được triệu tập đúng trình tự.
Đây là lý do một nhà đầu tư thiểu số có quyền chặn trên giấy vẫn có thể thức dậy với một điều lệ đã bị sửa. Quyền chặn chỉ tồn tại khi người có quyền ngồi trong phòng hoặc được tính là dự họp qua hình thức họp trực tuyến mà điều lệ cho phép. Bảo vệ đầu tiên của thiểu số không nằm ở điều khoản, mà nằm ở việc không bao giờ để lỡ một thư mời họp.
Lấy ý kiến bằng văn bản: mẫu số đổi thành vốn điều lệ
Hội đồng thành viên không bắt buộc lúc nào cũng phải họp. Luật cho phép thông qua nghị quyết bằng hình thức lấy ý kiến bằng văn bản, trừ những việc mà điều lệ hoặc luật yêu cầu phải biểu quyết tại cuộc họp. Theo Điều 59, khi lấy ý kiến bằng văn bản, nghị quyết được thông qua nếu được số thành viên sở hữu từ 65% vốn điều lệ trở lên tán thành.
Mẫu số ở đây là vốn điều lệ, không phải vốn của người trả lời. Thành viên nào không gửi lại phiếu thì phần vốn của họ không được tính là tán thành. Với cấu trúc 51/49, bên 51% không thông qua được gì bằng văn bản nếu bên 49% không đồng ý, kể cả khi bên 49% im lặng. Như vậy hình thức văn bản bảo vệ thiểu số tốt hơn cuộc họp lần hai.
Ngược lại, khoản 2 Điều 59 liệt kê những việc mà, nếu điều lệ không quy định khác, phải thông qua bằng biểu quyết tại cuộc họp: sửa đổi bổ sung điều lệ, quyết định phương hướng phát triển công ty, bầu miễn nhiệm chủ tịch hội đồng thành viên, bổ nhiệm miễn nhiệm giám đốc, thông qua báo cáo tài chính hằng năm, tổ chức lại hoặc giải thể. Những việc lớn nhất vì thế lại rơi về cuộc họp, nơi mẫu số có thể co lại.
Ba kịch bản với cấu trúc đề xuất 51/49
Kịch bản một: hai bên đều dự họp. Bên đa số đề xuất tăng học phí năm học mới và duyệt kế hoạch mở thêm hai lớp. Bên thiểu số không đồng ý mức tăng. Phiếu tán thành là 51% vốn dự họp, dưới 65%, nghị quyết không qua. Hai bên phải đàm phán lại hoặc dùng cơ chế gỡ bế tắc trong thoả thuận thành viên. Không có cơ chế đó thì kế hoạch năm học bị treo, điều không ai muốn vào tháng tuyển sinh.
Kịch bản hai: thiểu số vắng lần một, cũng vắng lần hai. Cuộc họp lần thứ nhất không đủ 65% nên không tiến hành. Cuộc họp lần thứ hai chỉ cần 50%, bên đa số có mặt một mình là đủ. Lúc này bên đa số là toàn bộ vốn dự họp và nghị quyết được thông qua. Bên thiểu số chỉ còn đường xin huỷ nghị quyết nếu chứng minh được thủ tục triệu tập sai.
Kịch bản ba: điều lệ nâng ngưỡng. Điều lệ ghi điều kiện họp lần thứ nhất cần 100% vốn điều lệ cho nhóm vấn đề bảo lưu, và loại nhóm này khỏi cơ chế họp lần hai, lần ba. Việc điều lệ có được viết như vậy hay không, và viết tới mức nào thì toà án chấp nhận, là câu hỏi cần luật sư trả lời theo bản luật hiện hành. Điểm chắc chắn là phải đàm phán trước khi góp vốn, vì sửa điều lệ sau đó cần 75%.
Việc cần làm quanh mỗi cuộc họp hội đồng thành viên
Một quy trình đơn giản đủ để quyền biểu quyết của thiểu số không bị mất vì thủ tục.
- Ghi vào điều lệ hoặc thoả thuận một địa chỉ thư điện tử nhận thư mời họp, có người phụ trách đọc hằng ngày, và người dự phòng khi người chính đi vắng.
- Khi nhận thư mời, đối chiếu thời hạn mời họp, chương trình họp và tài liệu kèm theo với điều lệ. Thiếu thì yêu cầu bổ sung bằng văn bản ngay.
- Nếu không dự được, uỷ quyền bằng văn bản cho người đại diện, ghi rõ phạm vi biểu quyết từng nội dung. Không để ghế trống ở cuộc họp lần hai.
- Tại cuộc họp, yêu cầu biên bản ghi tên người dự họp, tỷ lệ vốn đại diện, kết quả biểu quyết từng nội dung và ý kiến phản đối nếu có.
- Sau họp, đọc biên bản và nghị quyết ngay khi nhận. Nếu thấy sai, tính thời hạn 90 ngày cho quyền xin huỷ và 15 ngày cho quyền yêu cầu mua lại, nếu nghị quyết thuộc diện đó.
- Lưu toàn bộ thư mời, tài liệu, biên bản vào một kho riêng của nhà đầu tư, không chỉ dựa vào kho của công ty.
Nếu pháp nhân là công ty cổ phần: các ngưỡng khác hẳn
Một số công ty giáo dục đã chuyển sang công ty cổ phần để dễ đón nhà đầu tư. Khi đó hội đồng thành viên được thay bằng đại hội đồng cổ đông và hội đồng quản trị, và các ngưỡng mặc định của Luật Doanh nghiệp 2020 thấp hơn đáng kể so với công ty trách nhiệm hữu hạn.
| Nội dung | Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên | Công ty cổ phần |
|---|---|---|
| Điều kiện họp lần thứ nhất | Từ 65% vốn điều lệ | Trên 50% tổng số phiếu biểu quyết |
| Điều kiện họp lần thứ hai | Từ 50% vốn điều lệ | Từ 33% tổng số phiếu biểu quyết |
| Nghị quyết thông thường tại cuộc họp | Từ 65% vốn của người dự họp | Trên 50% phiếu của cổ đông dự họp |
| Nhóm việc đặc biệt | Từ 75% vốn của người dự họp | Từ 65% phiếu của cổ đông dự họp |
| Ngưỡng quyền giám sát của thiểu số | Từ 10% vốn điều lệ | Từ 5% tổng số cổ phần phổ thông |
Hai cột này cho thấy cùng một tỷ lệ 49% có sức nặng khác nhau tuỳ loại hình. Trong công ty cổ phần, 49% không chặn được nghị quyết thông thường, chỉ chặn được nhóm việc đặc biệt cần 65%. Danh sách nhóm việc đặc biệt của công ty cổ phần cũng khác, và điều lệ được quy định tỷ lệ khác ở nhiều điểm. Nhà đầu tư nhận cổ phần thay vì phần vốn góp cần đọc lại toàn bộ cơ chế bảo vệ, không chép nguyên từ mô hình trách nhiệm hữu hạn.
Thiết kế lại ngưỡng để tránh cả lấn át lẫn bế tắc
Một cấu trúc gần đồng kiểm soát như 51/49 có hai rủi ro ngược chiều. Rủi ro thứ nhất là lấn át qua thủ tục, như kịch bản hai. Rủi ro thứ hai là bế tắc, như kịch bản một, khi mọi quyết định thường ngày cũng cần hai bên đồng ý. Thiết kế tốt chia quyết định thành ba tầng.
Tầng thứ nhất là việc vận hành trong ngân sách năm đã duyệt, giao cho giám đốc và hiệu trưởng, không lên hội đồng. Tầng thứ hai là nghị quyết thông thường theo ngưỡng luật. Tầng thứ ba là danh mục vấn đề bảo lưu, cần sự đồng ý của nhà đầu tư thiểu số bất kể tỷ lệ dự họp, được ghi ở cả điều lệ và thoả thuận thành viên.
Đi kèm là một cơ chế gỡ bế tắc có thời hạn, chẳng hạn: hai bên cử người cấp cao gặp nhau trong một số ngày nhất định; không xong thì đưa ra hoà giải; với riêng ngân sách năm, nếu không duyệt được thì tạm áp dụng ngân sách năm trước điều chỉnh theo một chỉ số định sẵn. Mục tiêu là trường vẫn chạy mỗi sáng trong khi các thành viên tranh luận.
Câu hỏi thường gặp
Họp trực tuyến có được tính là dự họp không?
Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép thành viên dự họp và biểu quyết qua hội nghị trực tuyến, bỏ phiếu điện tử hoặc hình thức điện tử khác, cũng như gửi phiếu biểu quyết bằng thư hay thư điện tử, theo cách điều lệ quy định. Nên ghi rõ trong điều lệ nền tảng họp, cách xác thực người dự và cách lưu biên bản.
Thành viên có lợi ích liên quan có được biểu quyết không?
Với hợp đồng, giao dịch giữa công ty và thành viên hoặc người có liên quan của họ, luật yêu cầu hội đồng thành viên chấp thuận và thành viên có liên quan không được tính vào việc biểu quyết. Ở trường mầm non, tình huống hay gặp là thành viên đa số sở hữu campus và cho công ty thuê.
Nếu điều lệ ghi ngưỡng thấp hơn luật thì sao?
Điều kiện tiến hành họp và một số tỷ lệ được luật cho điều lệ quy định cụ thể. Những chỗ luật không cho quy định khác thì điều lệ không thể hạ. Gặp điều lệ ghi ngưỡng thấp hơn mặc định, cần luật sư đối chiếu từng điểm với bản luật hiện hành trước khi góp vốn.
Phiếu trắng hoặc không bỏ phiếu được tính thế nào?
Tại cuộc họp, ngưỡng tính trên tỷ lệ tán thành so với tổng vốn dự họp, nên phiếu trắng hay không biểu quyết có tác dụng giống phiếu chống. Khi lấy ý kiến bằng văn bản, người không gửi lại phiếu cũng không được tính là tán thành.
Ngưỡng 75% áp dụng cho bán tài sản tính theo giá trị nào?
Luật dùng giá trị tài sản ghi trong báo cáo tài chính gần nhất của công ty, ngưỡng mặc định là từ 50% tổng giá trị tài sản; điều lệ có thể đặt tỷ lệ hoặc giá trị nhỏ hơn. Với trường thuê campus, tài sản trên sổ sách thường nhỏ, nên ngưỡng này ít khi chạm tới nếu không hạ trong điều lệ.
Cấu trúc 51/49 có phải lúc nào cũng tạo bế tắc không?
Không. Bế tắc chỉ xảy ra khi hai bên bất đồng về một việc cần lên hội đồng. Nếu phân quyền rõ, giao việc thường ngày cho người điều hành trong ngân sách đã duyệt, số việc phải biểu quyết mỗi năm khá ít. Cấu trúc đề xuất 51/49 cần đi cùng phân quyền như vậy mới vận hành được.