Trong một license chương trình mầm non, đào tạo là phần biến học liệu thành cách dạy thật trong lớp. Gói chuyển giao nghiêm túc thường có bốn tầng: đào tạo nhập môn trước khi triển khai, hỗ trợ tại lớp trong học kỳ đầu, đào tạo lại định kỳ, và đào tạo người đào tạo nội bộ để trường tự đưa giáo viên mới vào guồng. Điều khoản cần soi nhất là tầng cuối cùng, vì giáo viên mầm non thay đổi thường xuyên.
Bài này đứng ở góc hợp đồng giữa hai pháp nhân: đào tạo được cam kết thế nào, đo bằng gì, ai trả chi phí khi phải đào tạo lại, và giáo viên được đào tạo có nghĩa vụ gì với trường. Nội dung sư phạm của chương trình không thuộc phạm vi bài; phần đó có ở Global Nexus Education.
Bốn tầng của một gói chuyển giao đào tạo
Mỗi tầng phục vụ một mục tiêu khác và nên được ghi riêng trong phụ lục đào tạo, kèm số giờ, đối tượng và hình thức.
| Tầng | Đối tượng | Mục tiêu | Câu nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Nhập môn | Hiệu trưởng, quản lý chuyên môn, giáo viên các lớp triển khai | Hiểu cấu trúc chương trình, cách tổ chức ngày học, cách dùng học liệu | Bao nhiêu giờ, trực tiếp hay trực tuyến, ai đứng lớp? |
| Hỗ trợ tại lớp | Giáo viên các lớp đầu tiên | Chuyển từ hiểu sang làm; sửa ngay những lệch đầu tiên | Chuyên gia xuống bao nhiêu lần trong học kỳ đầu? |
| Đào tạo lại định kỳ | Toàn bộ giáo viên đang dùng chương trình | Cập nhật phiên bản, khắc phục điểm yếu phát hiện qua đánh giá | Có lịch cố định hằng năm không, có tính phí riêng không? |
| Đào tạo người đào tạo | Một hoặc hai người của trường | Trường tự đào tạo giáo viên mới theo chuẩn của chương trình | Điều kiện để người của trường được công nhận là người đào tạo nội bộ? |
Nếu bên cấp chỉ có tầng nhập môn, chương trình thường phai dần sau một hai năm khi đội ngũ ban đầu thay đổi. Nếu có tầng đào tạo người đào tạo, trường giảm phụ thuộc và chi phí dài hạn, đổi lại bên cấp sẽ đòi quyền kiểm tra chặt hơn đối với người được công nhận.
Đào tạo nhập môn: đặt lịch theo năm học, không theo ngày ký
Lỗi thường gặp nhất là ký hợp đồng giữa năm học rồi đào tạo ngay trong tuần làm việc, khi giáo viên vẫn đang đứng lớp cả ngày. Kết quả là đào tạo bị cắt ngắn, giáo viên mệt, và học kỳ đó chương trình vào lớp nửa vời. Trường nên đề nghị lịch đào tạo nhập môn đặt vào kỳ nghỉ hè hoặc vài tuần trước khi năm học bắt đầu, kể cả khi hợp đồng đã ký từ trước đó.
Phụ lục đào tạo nên ghi cụ thể: tổng số giờ, chia thành bao nhiêu buổi, tỷ lệ lý thuyết và thực hành, số người tối đa mỗi lớp đào tạo, ai là người đứng lớp và trình độ tối thiểu của họ. Nếu đào tạo trực tuyến, cần hỏi có phần thực hành có người quan sát không, vì một chương trình mầm non khó chuyển giao chỉ qua màn hình.
Một điểm nhỏ nhưng thực tế: chi phí thời gian của giáo viên. Đào tạo ngoài giờ là thời gian làm thêm; trường cần tính tiền làm thêm hoặc bố trí nghỉ bù theo quy định lao động. Khoản này không nằm trong phí license nhưng nằm trong ngân sách triển khai, và nếu bỏ qua, giáo viên sẽ coi đào tạo là gánh nặng chứ không phải cơ hội.
Đo kết quả đào tạo bằng gì
Chứng nhận hoàn thành chưa đủ. Giấy chứng nhận chỉ cho biết người đó đã dự đủ giờ. Điều trường cần biết là người đó có tổ chức được một buổi hoạt động đúng tinh thần chương trình hay không. Vì vậy hợp đồng nên có một bước đánh giá thực hành sau đào tạo, như dự giờ có tiêu chí, với kết quả được ghi lại. Kết quả đánh giá thực hành cũng là căn cứ để quyết định giáo viên nào đủ điều kiện dạy chương trình độc lập, giáo viên nào cần thêm một vòng hỗ trợ.
Tiêu chí dự giờ nên được chia sẻ trước. Nếu bên cấp coi bộ tiêu chí là bí mật kinh doanh, ít nhất quản lý chuyên môn của trường phải được biết để hướng dẫn giáo viên. Đánh giá bằng tiêu chí mà người bị đánh giá không được biết thì không cải thiện được gì.
Kết quả không đạt dẫn tới hỗ trợ, không dẫn tới phạt. Năm đầu triển khai, giáo viên chưa đạt là bình thường. Hợp đồng hợp lý quy định khi một lớp chưa đạt thì bên cấp hỗ trợ thêm theo lịch nào, tới mức nào mới tính là vi phạm của trường.
Đo cả phía bên cấp. Trường cũng nên có quyền đánh giá chất lượng đào tạo của bên cấp: người đào tạo có đến đúng lịch không, tài liệu có đủ không, phản hồi câu hỏi trong bao lâu. Một phiếu đánh giá đơn giản sau mỗi đợt, lưu lại, là chứng cứ khi cần yêu cầu khắc phục.
Giáo viên nghỉ việc: điều khoản quyết định chi phí dài hạn
Giáo viên mầm non chuyển việc là chuyện thường gặp, và mỗi người nghỉ mang theo một phần công sức đào tạo. Hợp đồng license phải trả lời: giáo viên mới thay thế được đào tạo thế nào, trong bao lâu, chi phí ai trả. Có ba phương án. Một là bên cấp mở lớp đào tạo người mới theo lịch cố định, ví dụ mỗi học kỳ một đợt, trường gửi người tới. Hai là bên cấp đào tạo theo yêu cầu, tính phí từng người. Ba là trường có người đào tạo nội bộ được công nhận, tự đào tạo người mới rồi bên cấp chỉ kiểm tra.
Mỗi phương án hợp với một quy mô. Trường nhỏ, ít biến động nhân sự có thể chấp nhận phương án hai. Trường lớn hoặc có nhiều cơ sở nên đầu tư vào phương án ba từ sớm. Điều cần tránh là hợp đồng im lặng: giáo viên mới vào mà không có đường đào tạo nào được quy định, trường đành để họ học theo đồng nghiệp, và chất lượng chương trình sai lệch dần mà không ai chịu trách nhiệm.
Thời gian chờ cũng là chi phí. Nếu lớp đào tạo người mới chỉ mở mỗi năm một lần, người vào tháng Mười phải dạy gần một năm mà chưa được đào tạo. Nên quy định thời hạn tối đa từ lúc trường báo có người mới tới lúc người đó được đào tạo.
Đào tạo người đào tạo nội bộ: điều kiện, quyền hạn và giới hạn
Tầng đào tạo người đào tạo là nơi trường chuyển từ khách hàng thành một phần của hệ thống chuyên môn. Người được chọn thường là quản lý chuyên môn hoặc một giáo viên giỏi đã dạy chương trình ít nhất một năm học với kết quả đánh giá ổn định. Họ học thêm cách hướng dẫn người lớn, cách dự giờ theo tiêu chí, cách phản hồi để giáo viên mới sửa được. Khi được công nhận, họ có thể tự tổ chức đào tạo nhập môn cho giáo viên mới của trường theo tài liệu của bên cấp.
Hợp đồng cần làm rõ ba điểm. Thứ nhất, điều kiện công nhận: số giờ học, bài đánh giá, thời hạn hiệu lực của việc công nhận và cách gia hạn. Thứ hai, phạm vi: người đào tạo nội bộ chỉ đào tạo cho giáo viên của trường đã ký license, không đào tạo cho trường khác, không mở lớp thu phí bên ngoài. Thứ ba, trách nhiệm: giáo viên do người nội bộ đào tạo vẫn phải qua đánh giá thực hành của bên cấp, hoặc ít nhất qua kiểm tra xác suất.
Rủi ro của trường là người được đào tạo nhiều nhất cũng là người dễ được trường khác mời đi nhất. Trường nên tính tới việc có hai người thay vì một, và cân nhắc hợp đồng đào tạo theo luật lao động cho khoá này nếu chi phí đáng kể. Với bên cấp, rủi ro là chất lượng lệch dần qua mỗi lớp người đào tạo; cách giữ là cho người nội bộ tham gia đào tạo lại hằng năm cùng chuyên gia của bên cấp.
Ràng buộc với giáo viên đã được đào tạo: giới hạn của luật lao động
Hợp đồng đào tạo theo Bộ luật Lao động. Khi trường bỏ chi phí đào tạo cho người lao động, Bộ luật Lao động 2019 cho phép hai bên ký hợp đồng đào tạo, trong đó có thể có thời hạn người lao động cam kết làm việc sau đào tạo và việc hoàn trả chi phí nếu vi phạm. Hợp đồng đào tạo phải ghi rõ chi phí, thời gian, nghĩa vụ hoàn trả. Đây là công cụ hợp pháp, nhưng chỉ nên dùng với khoá đào tạo có chi phí đáng kể và có hồ sơ chứng minh.
Không thể cấm giáo viên làm nghề. Một số hợp đồng muốn cấm giáo viên nghỉ việc sang trường khác dạy cùng loại chương trình. Kỹ năng nghề nghiệp thuộc về người lao động; điều có thể bảo vệ là tài liệu mật và học liệu có bản quyền. Điều khoản cấm làm việc quá rộng dễ gây tranh chấp và khó thực thi.
Bên cấp không ký với giáo viên. Giáo viên là người lao động của trường. Bên cấp không nên ký trực tiếp cam kết với giáo viên về những việc thuộc quan hệ lao động; nếu bên cấp muốn giáo viên ký cam kết bảo mật, nên đi qua trường và lồng vào nội quy, hợp đồng lao động của trường.
Chuẩn bị phía trường trước khi đội đào tạo đến
Đào tạo hiệu quả hay không phụ thuộc nhiều vào sự chuẩn bị của trường. Các bước dưới nên hoàn tất trước buổi nhập môn.
- Chỉ định một quản lý chuyên môn làm đầu mối, có thời gian thật trong lịch làm việc cho việc triển khai, không kiêm nhiệm toàn bộ.
- Chọn lớp triển khai đầu tiên với giáo viên ổn định, có kinh nghiệm và sẵn lòng thử cái mới.
- Chuẩn bị không gian, đồ dùng theo danh mục bên cấp gửi; chỗ thiếu ghi lại để xử lý trước ngày khai giảng.
- Thống nhất lịch đào tạo với lịch nghỉ, lịch lễ hội của trường, tránh trùng các tuần đông việc.
- Thông báo cho giáo viên mục tiêu của đợt đào tạo, chế độ làm thêm giờ và cách đánh giá sau đào tạo.
- Chuẩn bị cách nói với phụ huynh về việc trường áp dụng chương trình mới, theo cách ghi tên đã được bên cấp duyệt.
Một trường chuẩn bị tốt rút ngắn được giai đoạn chập chững, và có vị thế tốt hơn để yêu cầu bên cấp đáp ứng phần cam kết của họ.
Câu hỏi thường gặp
Đào tạo trực tuyến có thay được đào tạo trực tiếp cho chương trình mầm non không?
Phần kiến thức nền có thể học trực tuyến hiệu quả. Phần tổ chức hoạt động với trẻ, quản lý lớp, quan sát trẻ cần thực hành có người hướng dẫn. Gói đào tạo hợp lý thường kết hợp: học trực tuyến trước, sau đó thực hành trực tiếp và dự giờ tại lớp của trường.
Quản lý chuyên môn có cần được đào tạo khác giáo viên không?
Nên có. Quản lý chuyên môn cần hiểu chương trình ở mức thiết kế, biết đọc kết quả đánh giá, lập kế hoạch hỗ trợ giáo viên và làm việc với bên cấp. Nếu chỉ dự cùng lớp với giáo viên, họ khó đóng vai người dẫn dắt khi chuyên gia bên cấp không có mặt.
Chi phí đào tạo lại khi bên cấp ra phiên bản chương trình mới do ai trả?
Nên quy định trong hợp đồng: đào tạo cập nhật do bên cấp thay đổi chương trình thường nằm trong phí định kỳ, vì đó là quyết định của bên cấp. Đào tạo lại do trường thay người là chi phí của trường. Ranh giới này viết ra từ đầu sẽ tránh được tranh luận mỗi lần có phiên bản mới.
Giáo viên được bên cấp cấp chứng nhận thì chứng nhận đó có giá trị gì?
Chứng nhận của bên cấp là chứng nhận nội bộ của chương trình, không thay thế văn bằng, chứng chỉ theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non do Nhà nước quy định. Nó có giá trị với trường như bằng chứng hoàn thành đào tạo, và nên được lưu trong hồ sơ nhân sự.
Có nên đòi bên cấp bảo đảm kết quả đào tạo không?
Bảo đảm kết quả học của giáo viên là khó, vì phụ thuộc người học. Điều hợp lý hơn là bảo đảm đầu vào và quy trình: đủ số giờ, đúng người đào tạo có trình độ đã thoả thuận, có đánh giá sau đào tạo và có hỗ trợ bổ sung khi kết quả chưa đạt.