Trường mầm non tư thục ở Việt Nam phải thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; một chương trình nhận theo license chỉ được dùng để làm phong phú, cụ thể hoá cách thực hiện chương trình đó, không thay thế nó. Vì vậy trước khi ký, trường cần một bảng đối chiếu cho thấy mục tiêu của chương trình cấp phép phủ được, hoặc bổ sung được, các mục tiêu của chương trình quốc gia, và một kế hoạch giáo dục năm học thể hiện cách hai lớp này đi cùng nhau.
Bài này viết cho chủ trường và quản lý chuyên môn ở góc tuân thủ và hợp đồng: văn bản nào là khung, ai chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý, hợp đồng license nên ghi gì về việc tích hợp. Nội dung sư phạm của từng chương trình không thuộc phạm vi bài. Các văn bản nêu dưới đây đã được sửa đổi nhiều lần; khi áp dụng, hãy kiểm bản hợp nhất mới nhất trên cổng thông tin của Bộ.
Khung văn bản trường phải tuân thủ dù dùng chương trình nào
Một số văn bản tạo nên khung pháp lý cho hoạt động giáo dục ở trường mầm non. Danh sách dưới không đầy đủ, chỉ nêu những văn bản liên quan trực tiếp tới việc dùng một chương trình cấp phép:
- Luật Giáo dục 2019, quy định chương trình giáo dục mầm non do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, cùng các yêu cầu về mục tiêu và nội dung của giáo dục mầm non.
- Chương trình giáo dục mầm non, ban hành lần đầu năm 2009 và được sửa đổi, bổ sung nhiều lần; Bộ đã có văn bản hợp nhất năm 2021. Chương trình tổ chức theo các lĩnh vực phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và kỹ năng xã hội, thẩm mỹ.
- Điều lệ trường mầm non ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT, quy định tổ chức trường, nhóm lớp, số trẻ, nhiệm vụ của giáo viên và hiệu trưởng.
- Chương trình làm quen với tiếng Anh dành cho trẻ em mẫu giáo do Bộ ban hành năm 2020, áp dụng khi trường tổ chức cho trẻ làm quen ngoại ngữ.
- Các quy định về kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường mầm non.
- Quy định về công khai thông tin của cơ sở giáo dục, ảnh hưởng tới cách trường mô tả chương trình cho phụ huynh.
Từ ngày 1/7/2025, cấp huyện không còn và việc phân cấp quản lý giáo dục mầm non đã thay đổi theo mô hình chính quyền hai cấp. Trường nên xác định lại cơ quan đang trực tiếp quản lý mình để biết nơi nộp kế hoạch, báo cáo và nơi hỏi khi có vướng mắc về việc áp dụng chương trình.
Vì sao chương trình cấp phép không thể thay chương trình quốc gia
Chương trình giáo dục mầm non quốc gia là chuẩn đầu ra chung của cả hệ thống: nó xác định trẻ ở mỗi độ tuổi cần được tạo cơ hội phát triển những gì, và là căn cứ để cơ quan quản lý kiểm tra, đánh giá trường. Một trường tư thục được cấp phép hoạt động trong hệ thống giáo dục quốc dân nên chịu chuẩn này như mọi trường khác, bất kể dùng học liệu từ đâu.
Một chương trình cấp phép, kể cả chương trình có nguồn gốc nước ngoài được công nhận rộng rãi, được thiết kế theo mục tiêu riêng của nó. Phần lớn sẽ trùng với chương trình quốc gia ở những mục tiêu phát triển cốt lõi của trẻ, nhưng hiếm khi trùng hoàn toàn: có thể thiếu nội dung gắn với văn hoá, lễ hội Việt Nam, có thể thiếu phần giáo dục an toàn theo yêu cầu của ngành, có thể bố trí thời gian biểu khác với chế độ sinh hoạt quy định.
Vì vậy cách nghĩ đúng là chương trình quốc gia là khung bắt buộc, chương trình cấp phép là cách trường chọn để thực hiện khung đó một cách bài bản hơn ở một số lĩnh vực. Bên cấp hiểu điều này sẽ chủ động đưa ra bảng đối chiếu; bên cấp không hiểu sẽ đẩy toàn bộ rủi ro tuân thủ sang trường.
Bảng đối chiếu mục tiêu: trường nên đòi gì từ bên cấp
Bảng đối chiếu là tài liệu chứng minh chương trình cấp phép tương thích với chương trình quốc gia. Nó nên là phụ lục của hợp đồng, không phải tài liệu tiếp thị. Các cột tối thiểu:
| Cột | Nội dung | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Lĩnh vực phát triển | Theo cách chia của chương trình quốc gia | Để cơ quan quản lý đọc được theo khung quen thuộc |
| Mục tiêu theo độ tuổi | Trích mục tiêu của chương trình quốc gia cho từng nhóm tuổi | Làm mốc đối chiếu |
| Hoạt động tương ứng trong chương trình cấp phép | Tên chủ đề, hoạt động thực hiện mục tiêu đó | Chứng minh mục tiêu được phủ |
| Mức độ phủ | Phủ đầy đủ, phủ một phần, chưa phủ | Lộ ra khoảng trống phải bù |
| Phần trường tự bổ sung | Hoạt động trường thêm vào để bù khoảng trống | Phân định trách nhiệm giữa hai bên |
| Ghi chú về thời gian biểu | Chỗ khác biệt so với chế độ sinh hoạt quy định và cách điều chỉnh | Tránh mâu thuẫn khi bị kiểm tra |
Cột "mức độ phủ" là cột trung thực nhất của bảng. Bên cấp ghi "phủ đầy đủ" cho mọi dòng thường là dấu hiệu bảng được làm cho đẹp. Một bảng có vài dòng "phủ một phần" kèm gợi ý bù là bảng đáng tin hơn, và giúp trường lập kế hoạch giáo dục chính xác.
Kế hoạch giáo dục năm học: nơi hai chương trình gặp nhau
Kế hoạch do trường lập và chịu trách nhiệm. Theo Điều lệ trường mầm non, hiệu trưởng chịu trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của trường. Bên cấp có thể hỗ trợ, nhưng người ký và chịu trách nhiệm là trường. Hợp đồng license không nên có điều khoản nào khiến trường phải dùng nguyên kế hoạch do bên cấp soạn mà không được điều chỉnh.
Thể hiện rõ nguồn của từng hoạt động. Kế hoạch tốt cho thấy hoạt động nào thực hiện mục tiêu nào của chương trình quốc gia, và hoạt động nào lấy từ chương trình cấp phép. Khi bị kiểm tra, quản lý chuyên môn trả lời được ngay câu hỏi trẻ được học nội dung bắt buộc ở đâu.
Nhịp lễ hội và sự kiện của trường. Chương trình cấp phép có lịch chủ đề riêng. Trường cần lồng vào đó các ngày lễ, sự kiện của địa phương và của ngành. Hợp đồng nên cho phép trường điều chỉnh thứ tự chủ đề vì lý do này mà không bị coi là sai lệch chương trình.
Đánh giá sự phát triển của trẻ. Trường thực hiện đánh giá trẻ theo yêu cầu của chương trình quốc gia. Nếu chương trình cấp phép có công cụ quan sát riêng, hai công cụ nên bổ sung cho nhau, không bắt giáo viên ghi chép hai lần cùng một việc. Ở lứa mầm non, đánh giá là quan sát sự phát triển, không phải chấm điểm hay xếp hạng trẻ.
Ngoại ngữ và chương trình có nguồn gốc nước ngoài: điểm cần thận trọng
Nhiều license chương trình mầm non gắn với tiếng Anh, hoặc là chương trình nước ngoài được Việt hoá một phần. Với phần làm quen tiếng Anh cho trẻ mẫu giáo, Bộ đã ban hành một chương trình riêng năm 2020, và việc tổ chức cho trẻ làm quen ngoại ngữ cần đáp ứng điều kiện về giáo viên, thời lượng và sự tự nguyện của cha mẹ theo quy định. Chương trình cấp phép có phần tiếng Anh nên được đối chiếu với chương trình này giống như phần chính được đối chiếu với chương trình giáo dục mầm non.
Trường hợp chương trình là chương trình nước ngoài nguyên bản, giảng dạy chủ yếu bằng ngoại ngữ, câu hỏi pháp lý phức tạp hơn nhiều, liên quan tới quy định về liên kết giáo dục, cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài và việc dùng chữ "quốc tế". Đây là vùng nên hỏi luật sư và cơ quan quản lý trước khi ký, và vượt ra ngoài phạm vi một license chương trình thông thường cho trường tư thục Việt Nam.
Với hợp đồng, điều cần ghi là bên cấp cam kết chương trình được thiết kế để triển khai trong khuôn khổ trường mầm non tư thục Việt Nam thực hiện chương trình quốc gia, và sẽ phối hợp điều chỉnh nếu cơ quan quản lý yêu cầu.
Ai chịu trách nhiệm khi cơ quan quản lý có ý kiến
Trước cơ quan quản lý, luôn là trường. Biên bản kiểm tra ghi tên trường, hiệu trưởng ký giải trình. Trường không thể nói rằng nội dung đó do bên cấp quyết định. Vì vậy trường cần hiểu chương trình đủ sâu để tự giải thích.
Giữa hai pháp nhân, chia theo nguồn gốc vấn đề. Nếu vấn đề nằm ở nội dung học liệu không phù hợp quy định, như một tài liệu có nội dung không phù hợp với trẻ Việt Nam, bên cấp nên chịu trách nhiệm sửa và chịu chi phí. Nếu vấn đề nằm ở cách trường tổ chức, như vượt số trẻ mỗi lớp, trách nhiệm là của trường.
Điều khoản phối hợp. Hợp đồng nên có nghĩa vụ của bên cấp cung cấp tài liệu giải trình, bảng đối chiếu, người tư vấn khi trường bị kiểm tra, trong thời hạn hợp lý. Điều này rẻ cho bên cấp nhưng rất có giá trị với trường.
Thay đổi quy định trong thời hạn hợp đồng. Khi Bộ sửa đổi chương trình hay điều lệ, có thể phát sinh việc điều chỉnh học liệu. Hợp đồng nên quy định bên cấp cập nhật học liệu cho phù hợp trong thời hạn hợp lý, không tính phí thêm, vì đây là điều kiện để sản phẩm của họ tiếp tục dùng được tại Việt Nam.
Các bước kiểm tính tương thích trước khi ký
Trước khi ký hợp đồng, quản lý chuyên môn của trường nên tự làm một vòng kiểm tra độc lập, không chỉ dựa vào tài liệu của bên cấp. Trình tự gợi ý:
- Xin bản đầy đủ khung chương trình cấp phép theo độ tuổi, dưới dạng tài liệu đọc thử trong phạm vi thoả thuận bảo mật.
- Lấy bản hợp nhất mới nhất của chương trình giáo dục mầm non quốc gia, đối chiếu từng lĩnh vực với khung của bên cấp, đánh dấu chỗ phủ và chỗ hở.
- So thời gian biểu một ngày mẫu của chương trình cấp phép với chế độ sinh hoạt quy định, ghi lại mọi chỗ lệch về giờ ăn, giờ ngủ, thời lượng hoạt động.
- Rà nội dung học liệu mẫu về sự phù hợp văn hoá: tranh ảnh, bài hát, câu chuyện, lễ hội; chỗ cần thay thế ghi thành yêu cầu điều chỉnh.
- Hỏi bên cấp danh sách trường tư thục Việt Nam đang áp dụng và đã qua kiểm tra của cơ quan quản lý, xin trao đổi với quản lý chuyên môn của một trường trong số đó.
- Tổng hợp kết quả thành một bản ghi nhớ nội bộ, đưa những khoảng trống quan trọng vào hợp đồng như nghĩa vụ điều chỉnh của bên cấp.
Vòng kiểm tra này thường mất vài tuần làm việc của một người. Nó vừa là bước thẩm định, vừa là cách quản lý chuyên môn hiểu chương trình trước khi phải giải thích nó cho giáo viên, phụ huynh và cơ quan quản lý.
Câu hỏi thường gặp
Trường có phải báo cáo với cơ quan quản lý khi bắt đầu dùng chương trình cấp phép không?
Không có thủ tục cấp phép riêng phổ biến cho việc này, nhưng kế hoạch giáo dục năm học của trường thường phải gửi hoặc báo cáo theo quy chế của cơ quan quản lý. Nếu kế hoạch thay đổi đáng kể do áp dụng chương trình mới, nên thể hiện rõ trong kế hoạch và sẵn sàng giải trình. Hỏi trực tiếp cơ quan quản lý nơi trường đặt trụ sở là cách chắc nhất.
Có thể dạy chương trình cấp phép buổi sáng và chương trình quốc gia buổi chiều không?
Cách chia cứng theo buổi thường không phản ánh đúng tinh thần tích hợp và dễ khiến giáo viên coi đó là hai chương trình riêng. Cách tốt hơn là kế hoạch tích hợp, trong đó hoạt động của chương trình cấp phép thực hiện mục tiêu của chương trình quốc gia. Nếu có phần bổ sung riêng, cần bảo đảm thời gian biểu vẫn đúng chế độ sinh hoạt.
Bảng đối chiếu do bên cấp làm có đủ để giải trình khi kiểm tra không?
Bảng đối chiếu là căn cứ quan trọng, nhưng cơ quan quản lý sẽ xem cách trường thực hiện thật trong lớp và trong hồ sơ. Trường nên tự kiểm lại bảng, điều chỉnh theo thực tế của mình và đưa vào kế hoạch giáo dục năm học, thay vì chỉ lưu bảng của bên cấp.
Chương trình cấp phép có được dùng làm căn cứ xét trường đạt chuẩn quốc gia không?
Việc công nhận đạt chuẩn quốc gia dựa trên tiêu chuẩn do Bộ quy định, áp dụng chung cho mọi trường. Chương trình cấp phép có thể giúp trường làm tốt một số tiêu chí về chất lượng giáo dục, nhưng tự nó không phải là tiêu chí. Hồ sơ đề nghị công nhận vẫn trình bày theo tiêu chuẩn của Bộ.
Khi Bộ ban hành chương trình mới, hợp đồng license đang chạy xử lý thế nào?
Nếu hợp đồng có điều khoản cập nhật theo quy định, bên cấp có nghĩa vụ điều chỉnh. Nếu không, hai bên cần đàm phán phụ lục. Trường nên theo dõi các dự thảo sửa đổi được công bố lấy ý kiến, để có thời gian chuẩn bị cùng bên cấp thay vì bị động khi văn bản có hiệu lực.